TERÖRSÜZ BİR TÜRKİYE ve de EĞİTİM

 

 Öğretmenimiz Muhitin’in eline kâğıt kalem vererek Kürtçe konuşanları yazmalarını istedi. Ertesi gün öğretmene teslim ederek görevini tamamlayacaktı. O gün ben ve Memet, Muhittin oyun arkadaşımız olduğundan anamızın dilinde Muhittin’i oyuna çağırdık. Muhittin “görevli” olduğundan bizim ismimizi kara listeye yazacağı beyanından sonra bizde savunmaya geçtik. Çünkü onu çağırmaya gittiğimizde anasıyla anasının diliyle iletişim halindeydi. Muhittin bizi yazmayacak biz de onun anasıyla konuşmasını gizleyerek sulha vardık ve ispiyonculuğa ortak olduk. İletişimde özümüze döndük ancak diğerlerinin kurtuluşu yoktu, onları yakalarsak yazacaktık.

  Anadili resmi dilden farklı birisi olarak okulda yaşadığım bu örneğin dışında öğrenim hayatı boyunca ben ve benim gibilerin yaşadıkları sıkıntı, dışlanma, horlanma, alay edilme örnekleri çoktur.

 Coğrafyaya, tarihe hevesli ve ilgili birisi olarak Mezopotamya’da yaşayan halkların talihsizliğiyle hep karşılaştım. En büyük sıkıntıları bir geçiş coğrafyasında yer almaları. Resmi tarih ders kitaplarında yer almayan veya kısaca geçiştirilen Gutiler ve Medlerden bu yana buranın yerleşik halkı Kürtlerdir. Ancak bir geçiş ve de verimli topraklara sahip olması hasebiyle çatışmaların, iç içe geçişlerin yaşandığı bir coğrafyadır da. Ancak Kürdü, Türk’ü, Ermenisi gibi etnik grupların yanında Müslümanı, Hristiyanı, Süryanisi ve de farklı mezheplere mensup insanların yüzyıllardır yana yana yaşadıkları bir yerdir de. Ara sıra etnik/dini gruplar arasında çatışmalar olsa da her grup kendi kuralları çerçevesinde bir uzlaşı noktası bularak yaşamlarını özgürce sürdürmüşlerdir. Ta ki imparatorlukların doymak bilmez toprak genişletme hırsları devreye girinceye kadar. Büyük olan küçüğü bir diğerine karşı kullanmış. Neticede toplumsal düşmanlıklar baş göstermeye başlıyor. Bizden olan ve olmayan parametreleri oluşmaya başlıyor. 18. Yüzyıldan sonra ulusçuluk ve ulus devlet anlayışı her şeyin tuzu biberi olur. En kötüsü de her ulusun kendini diğerinden yüce olarak görmesi. Sonuçta isyanlar, ayaklanmalar, savaş, katliam, göç, yerinden yurdundan olan insanlar. Ekonomi kötüleşir, sosyal yaşam alt üst olur.  Kültürel birikim gelinen yerde kalır.

 19. yüzyılın en önemli gelişmesi ulus devlet fikrinin yaygınlaşmasıdır. Ulus-devletler, tek bir ulus üzerinden inşa edildiğinden milliyetçilik ön plana çıkar. Tek kimlik ve tek ideoloji toplumsal mühendisliğin nihai hedefidir. Etnik ve dinî kimlikler zorla asimile edilmeye başlanır. Neticede bu farklılıklar ulus-devlet sınırları içerisinde azınlık durumuna düşer ve talepleri   genellikle göz ardı edilir veya şiddetle bastırılır.  

   Cumhuriyet kurulduktan sonra Şark Islahat Planı, zorunlu göç, Tunceli Kanunu gibi uygulamalar ulus devlet ideolojisini benimsetme hareketleridir. 1972 yılında çıkarılan nüfus kanununa göre çocuklara Türkçe dışında isim konulması yasaklandı. 1982 Anayasasının 66. Maddesi ile Türkiye’de yaşayan her vatandaş Türk olarak tanımlandı.  Anayasasının 42. Maddesi Türk vatandaşlarına Türkçeden başka bir dilin anadil olarak öğretilmesini yasakladı. 1983 yılında Türk devleti tarafından tanınmış bulunan devletlerin birinci resmi dilleri dışındaki herhangi bir dille düşüncelerin açıklanması, yayılması ve yayınlaması yasaklar arasına konularak yasağın kapsamı genişletildi.

  Süleyman Demirel, Kürtlerin 29 isyan yaptıklarını söylemiştir. Sayı tartışılabilir ancak isyanların çıkış zamanı belirtiğimiz gibi ulusçuluk anlayışından sonra ortaya çıktı ve sonuçları da her ulus için acı oldu. Sebep ve sonuçlara bakarak herkesin şapkasını önüne koyarak düşünmesi lazım. Ama biz bildiğimiz yerden başlayalım.

   2000 yılı itibarıyla terör nedeniyle Doğu ve Güneydoğu illerinde 3.428 köy ve mezradan 400.000'i aşkın insanın doğal yaşam yörelerinden ayrıldıkları ve köylerini terk ettikleri biliniyor. Bölgede 1.259 okul güvenlik, 357 okul öğretmensizlikten ve 587 okul diğer eksiklikler nedeniyle toplam 2202 okul kapandı. Diyarbakır’da yaşayan ilkokul çağındaki çocukların ancak %52,4'ünün okula gittiği, orta öğretim çağında bu oranın %34,3'e düştüğü o dönem OHAL valiliği tarafından ifade edilmiştir. 

 Son yıllarda eğitim alanında bazı adımların atıldığı görülmektedir. Anadolu coğrafyasında Türkçe dışındaki diller anadili olarak değil yaşayan dil veya lehçe olarak tanımlandı.   MEB’e bağlı okullarda Kürtçenin Kurmanci ve Zazaki lehçeleri, Çerkezcenin Adıgece ve Abazaca lehçeleri, Lazca ile Gürcüce seçmeli dersler olarak okutulmaya başlandı. Üniversite bünyelerinde Çerkez, Gürcü, Abaza, Kürt, Zaza ve Ermeni dilleri alanında bölümler açıldı.

 Okul sayesinde kültür korunur ve gelecek kuşaklara aktarılır. Kültürün zenginleşmesi de okul sayesindedir. Lisans ve lisansüstü düzeyde yukarıda belirtilen farklı programların açılmış olması bu coğrafyaya katkıdır, zenginliktir ve gelecektir. Türkiye’de yıllardır bu tür uygulamaların ülke bütünlüğüne zarar vereceği endişesi hâkim. Ama bunun böyle olmadığı Türkiye’de hayata geçirilen uygulamalar ve dünyadaki örneklerle sabittir.

 Bazı ülkelerin eğitim sistemlerinde çok kültürlülük/ entegrasyon ve kültürler arasılık/kapsayıcılık şeklinde farklı uygulamaları politika olarak benimsedikleri görülüyor. Kültürler arası eğitim öğrencilerin diğer kültürleri bilmelerinin yanında eşitsizliği giderici yolları öğrenmelerine katkı sağlıyor. Avustralya ve Kanada çok-kültürlülüğü müfredatlarına eklemiştir. Kültürlerarası eğitim konusunda verilebilecek diğer örnekler Finlandiya, İrlanda, Yeni Zelanda ve İsveç’tir. OECD verilerine göre 2015’te yüksek gelirli 38 ülkenin 27’si kültürler arasılık hakkında ayrı bir eğitim vermiş, bu konuyu müfredatlarına eklemiş ya da her ikisini de gerçekleştirmiştir.

 Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi Mayıs 2010’da kabul ettiği tavsiye kararında üye ülkeler eğitimde politikalar belirlerken ülke topraklarında yaşayan her bireye demokratik vatandaşlık ve insan hakları eğitimi almaları gerektiğini hükme bağlamıştır. Böylece inanç ve etnik gruplar arasındaki farklılıkların kabulü için diyalog kurulacaktır. Çeşitliliğe saygı gösterilmelidir. Konseyin kararına göre eğitim, şiddete, ırkçılığa, yabancı düşmanlığına, ayrımcılığa ve hoşgörüsüzlüğe karşı bir kalkandır.  

  Çok geç kalındı, ama zararın neresinden dönülürse kardır. Bu kadim coğrafyada yaşayan farklı kültürlere sahip halkların kardeşçe yaşadığı bir zeminin oluşması için her adıma şartsız ve önyargısız destek vermek gerek.

 

 Prof. Dr. Sadık Kartal

Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi

E- posta; skartal@mehmetakif.edu.tr- iznik.1966@gmail.com

Blog; http://sadikartal.blogspot.com/

Web; https://abs.mehmetakif.edu.tr/skartal/